TÀI LIỆU SỐ 53: ( ngày 19/11/26) HIỆN TƯỢNG ĂN MÒN CỌC THÉP DƯỚI MỰC NƯỚC CHẾT KHU VỰC NƯỚC LỢ KẾT HỢP NƯỚC THẢI
TÀI LIỆU SỐ 53: ( ngày 19/11/26) HIỆN TƯỢNG ĂN MÒN CỌC THÉP DƯỚI MỰC NƯỚC CHẾT KHU VỰC NƯỚC LỢ KẾT HỢP NƯỚC THẢI - Nứt bê tông,Rò rỉ nước đập thủy điện,Xử lý thép bị gỉ trong bê tông,Gia cố kết cấu bê tông bằng FRP,Gia cố kết cấu,Xử lý thép gỉ,Ăn mòn cốt thép
HIỆN TƯỢNG ĂN MÒN CỌC THÉP DƯỚI MỰC NƯỚC CHẾT
KHU VỰC NƯỚC LỢ KẾT HỢP NƯỚC THẢI
Nguyên nhân và phương pháp kiểm định đánh giá
1. HIỆN TRẠNG
Trong các công trình cầu cảng, kè sông sử dụng kết cấu cọc ống thép tại khu vực sông NƯỚC LỢ kết hợp NƯỚC THẢI , một trong những mối đe dọa nguy hiểm nhưng dễ bị bỏ qua nhất là hiện tượng Ăn mòn tập trung mức nước thấp (Accelerated Low Water Corrosion - ALWC) kết hợp ăn mòn vi sinh vật (MIC). Khác với sự rỉ sét thông thường ở vùng sóng vỗ dễ quan sát bằng mắt thường, dạng ăn mòn này diễn ra âm thầm ngay bên dưới mực nước ròng thấp nhất (mực nước chết) và có thể phá hủy kết cấu chịu lực của cọc dẫn đến sụp đổ công trình .
Qua khảo sát thực tế một công trình cầu cảng sử dụng cọc ống thép đường kính 600 mm (D600) có bọc bảo vệ HDPE xây dựng từ năm 1997 tại vùng sông nước lợ chịu tác động nước thải đô thị ( hình 1) , công trình đã xảy ra sự cố gãy gập và sụp đổ vào năm 2026 (sau 29 năm vận hành).
- Suy giảm chiều dày nghiêm trọng: Đo đạc thực tế trên thân cọc cho thấy đoạn đầu cọc phía trên (dài 2,65 m) vẫn giữ nguyên chiều dày thiết kế 15 mm. Tuy nhiên, vị trí ngay dưới mực nước chết trở xuống đã bị ăn mòn chỉ còn mỏng 3 mm — mất đi 12 mm thép (tương đương 80% tiết diện chịu lực).
- Tốc độ ăn mòn trung bình cả giai đoạn (29 năm): Với mức hao hụt 12 mm trong 29 năm (1997 – 2026), tốc độ ăn mòn bình quân đạt 0,414 mm/năm (cao gấp 4 đến 8 lần mức ăn mòn trong nước tự nhiên vốn chỉ khoảng 0,05 – 0,1 mm/năm).
- Tốc độ ăn mòn thực tế sau khi lớp bọc HDPE lão hóa: Trong khoảng 10 – 15 năm đầu, lớp vỏ nhựa HDPE còn nguyên vẹn nên tốc độ ăn mòn gần như bằng 0 mm/năm. Sau khoảng 14 – 19 năm tiếp theo, khi lớp HDPE giòn nứt và bong tróc, nước lợ cùng vi khuẩn xâm nhập vào khe hở tạo thành 'túi ủ vi khuẩn' yếm khí, đẩy tốc độ ăn mòn thực tế lên tới 0,63 – 0,85 mm/năm.
- Cơ chế phá hủy mất ổn định (oằn cục bộ): Khi thành ống thép tại vùng dưới mực nước chết bị khoét rỗ và mỏng đi còn 3 mm, cọc mất khả năng chịu nén và uốn, dẫn đến biến dạng gập nếp ngay tại ranh giới mực nước chết và gây sụp đổ công trình.
2. NGUYÊN NHÂN : Sự cộng hưởng của Pin điện hóa và Vi sinh vật (MIC)
Vùng ngay dưới mực nước chết tại các dòng sông nước lợ chảy qua thành phố hội tụ đầy đủ các yếu tố bất lợi nhất, tạo nên sự phá hủy kép:
2.1. Cặp pin ăn mòn điện hóa do chênh lệch nồng độ Oxy
- Vùng sóng đánh và nước mặt ngay trên mực nước chết (Cực âm – Catốt): Luôn có màng nước làm môi trường điện ly và bão hòa khí oxy hòa tan nhờ sóng vỗ. Tại đây xảy ra phản ứng khử oxy tạo kiềm, giúp bề mặt thép được bảo vệ thụ động:
![]()
- Vùng ngập nước ngay dưới mực nước chết (Cực dương – Anốt): Luôn ngập nước và bị lớp màng nhầy sinh học, bùn hữu cơ cùng lớp vỏ gỉ dày che phủ nên thiếu oxy. Sắt bị hòa tan giải phóng electron chạy dọc thân cọc lên vùng Catốt phía trên, đồng thời dòng ion dương ( Fe 2+ ) di chuyển trong nước khép kín mạch pin ăn mòn:
![]()
- Tác động của ion Clorua Cl- : Ion Cl- từ nước lợ bị hút về phía cực Anốt, phá vỡ màng oxit bảo vệ tự nhiên của thép và đẩy nhanh quá trình khoét hố rỗ.
-
Hình 4:cặp pin ăn mòn điện hóa 2.2. Sự tấn công 2 tầng của quần thể Vi khuẩn gây ăn mòn (MIC)
Nguồn nước lợ (giàu ion sunfat SO₄²⁻) kết hợp với nước thải đô thị (giàu chất hữu cơ dinh dưỡng) kích thích hai nhóm vi khuẩn phát triển theo cấu trúc 2 tầng ngay trên bề mặt thép:
-
Hình 5: Vi khuẩn gây ăn mòn - Tầng trong — Vi khuẩn kỵ khí khử sunfat (SRB – chất xúc tác sinh học ): Ẩn náu sát bề mặt kim loại dưới lớp bùn gỉ và vỏ oxit sắt ngoài cùng kín khí . Chúng tiêu thụ chất hữu cơ từ nước thải và hô hấp bằng ion sunfat, thải ra khí độc hydro sunfua (H₂S) có mùi trứng thối và tạo lớp bùn gỉ màu đen nhánh (FeS)

- Tầng ngoài — Vi khuẩn hiếu khí oxy hóa lưu huỳnh (SOB – chất xúc tác sinh học): Bám ở lớp vỏ ngoài tiếp xúc với dòng nước giàu oxy. Khi khí H₂S từ lớp gỉ đen bên trong rò rỉ ra gặp oxy, vi khuẩn SOB chuyển hóa chúng thành axit sunfuric (H₂SO₄ ) đậm đặc cục bộ, hòa tan thép với tốc độ cực nhanh:
-

3. Nguồn gốc phát sinh và con đường xâm nhập của vi khuẩn SRB & SOB
- Nguồn chính từ hệ thống thoát nước thải đô thị: Hệ thống cống ngầm yếm khí là "lò ấp" sản sinh trực tiếp mật độ lớn vi khuẩn SRB, đồng thời xả ra nguồn dinh dưỡng hữu cơ khổng lồ. Khi dòng thải hòa vào vùng nước lợ giàu oxy ở tầng mặt và cửa xả, nó kích hoạt mạnh mẽ quần thể SOB cùng bùng phát theo.
- Nguồn tự nhiên tại chỗ (Bùn đáy và tầng nước mặt): Lớp bùn trầm tích sâu thiếu oxy (nơi cư trú tự nhiên của SRB) và tầng nước mặt, bãi triều giàu oxy (nơi tồn tại của SOB) đóng vai trò là nguồn vi sinh vật nền bản địa, luôn thường trực chờ điều kiện thuận lợi từ nước thải để phát triển.
- Con đường bám trụ qua màng sinh học (Biofilm): Ban đầu vi khuẩn trôi nổi dạng tự do hoặc bào tử trong nước. Khi gặp bề mặt cọc thép có lớp chất hữu cơ, màng nhầy hoặc khe hở dưới lớp bọc HDPE lão hóa, chúng nhanh chóng bám trụ, nhân lên theo cấu trúc 2 tầng và phá hủy kim loại.
-
Bảng so sánh đặc tính hai nhóm vi khuẩn gây ăn mòn cọc thép:
Đặc điểm
Vi khuẩn hiếu khí (SOB )
Vi khuẩn kỵ khí (SRB)
Nhu cầu Oxy
Bắt buộc phải có oxy hòa tan mới sống và hoạt động được.
Không cần oxy (bị ức chế hoặc chết khi tiếp xúc nhiều oxy).
Vị trí trên cọc
Lớp vỏ gỉ ngoài cùng, tiếp xúc trực tiếp với dòng nước sông.
Lớp đáy bên trong, nằm sát bề mặt thép dưới lớp bùn/HDPE.
Nguồn gốc chính
Tầng nước mặt, bãi triều và cống thoát nước đô thị.
Lớp bùn trầm tích sâu đáy sông và hệ thống cống ngầm yếm khí.
Sản phẩm gây hại
Tạo ra axit sunfuric (H₂SO₄) và mảng gỉ màu vàng cam.
Tạo ra khí độc H₂S (mùi trứng thối) và bùn gỉ đen (FeS).
4. KIỂM ĐỊNH:
4.1. Phân tích chỉ tiêu hóa lý của nguồn nước và bùn đáy
- Hàm lượng Sunfat (SO₄²⁻) và Clorua (Cl⁻): Đánh giá mức độ xâm nhập mặn. Nồng độ SO₄²⁻ trên 100 – 200 mg/L là nguồn nguyên liệu dồi dào cho vi khuẩn SRB hoạt động.
- Chỉ số ô nhiễm hữu cơ (BOD₅, COD) và Amoni (NH₄⁺): Đánh giá mức độ tác động của nước thải đô thị — nguồn thức ăn chính nuôi sống quần thể vi khuẩn.
- Nồng độ Oxy hòa tan (DO) và Thế oxy hóa khử (Eh): Tại vùng sát đáy hoặc dưới lớp bùn, chỉ số DO < 2 mg/L và thế E âm sâu (dưới -100 mV) khẳng định môi trường yếm khí lý tưởng cho vi khuẩn SRB.
- Độ pH và khí H₂S hòa tan: Phát hiện sự axit hóa cục bộ và khí độc sinh ra từ quá trình khử sunfat.
-
4.2. Xét nghiệm vi sinh chuyên sâu (Phát hiện trực tiếp MIC)
- Lấy mẫu màng sinh học (Biofilm): Cử thợ lặn cạo trực tiếp lớp bùn gỉ sát bề mặt thép dưới mực nước chết (bảo quản kín khí ngay lập tức để tránh làm chết vi khuẩn kỵ khí).
- Kỹ thuật kiểm nghiệm: Sử dụng bộ kít nuôi cấy nhanh (BART test) hoặc phân tích định lượng gen (qPCR) tại phòng thí nghiệm để xác định chính xác mật độ vi khuẩn SRB, SOB .
-
4.3. Nhận diện trực quan và đo đạc siêu âm tại hiện trường
- Kiểm tra màu sắc, mùi lớp gỉ và tình trạng lớp bọc: Nếu cạo lớp vỏ ngoài (màu vàng cam hoặc lớp HDPE lão hóa) thấy bên trong có lớp bùn gỉ đen nhánh, mềm nhũn kèm mùi trứng thối và bề mặt thép lõm sâu thành hố rỗ sáng bạc — khẳng định công trình đang bị ăn mòn MIC nghiêm trọng.
- Đo chiều dày thành cọc bằng siêu âm dưới nước (UT): Làm sạch cục bộ các điểm đo dọc theo vùng dưới mực nước chết và dùng thiết bị siêu âm dưới nước để xác định chính xác chiều dày thành thép còn lại .
5. KẾT LUẬN
- Ăn mòn kết cấu thép có tốc độ rất nhanh trong vùng nước lợ + nước thải , đặc biệt là nó xuất hiện phía dưới mực nước chết , rất khó quan sát bằng mắt
- Nhiều doanh nghiệp rất chủ quan công việc bảo trì , kiểm định phần này . Công việc an toàn cho người phía trên mặt cảng làm rất tốt nhưng lại rất xem thường hiện tượng ăn mòn các cây cọc này ( lo an toàn về điện , cháy nổ phía trên nhưng không quan tâm đến việc cầu cảng bị sụp đổ )
- Rất mong qua bài viết này , doanh nghiệp quản lý các cầu cảng có thêm kiến thức về công tác quản lý , tăng cường độ an toàn khi làm việc và giảm kinh phí bảo trì
6. TÀI LIỆU THAM KHẢO
-
1. NACE TM0194 / AMPP kiểm định ăn mòn vi sinh (MIC)
2. NACE TM0212 (Detection, Testing, and Evaluation of Microbiologically Influenced Corrosion (MIC) on External Surfaces of Buried Pipelines)
.png)
Tác giả : KS : Vũ Quang Hoài
MICorr - Viện ăn mòn Anh Quốc
CP1- Hiệp hội ăn mòn AMPP - Hoa Kỳ
0908906788
